VASİYETNAME NEDİR? VASİYETNAME TÜRLERİ NELERDİR?

VASİYETNAME NEDİR?

Yazımızın içeriği;

1-VASİYETNAME NEDİR?

2-RESMÎ VASİYETNAME NEDİR?

1. Kavramsal Çerçeve
2. Hukuki Niteliği
3. Şekil Şartları ve Düzenlenme Usulü
4. Geçerlilik ve İptal Sebepleri
5. Sonuç

3-TÜRK HUKUKUNDA EL YAZILI VASİYETNAME

1. Giriş
2. Hukuki Niteliği
3. Geçerlilik Şartları
   a) Tamamının El Yazısı ile Yazılması
   b) Tarih
   c) İmza
4. Saklanması ve Açılması
5. İptal ve Tenkis
6. Sonuç

4-TÜRK HUKUKUNDA SÖZLÜ VASİYETNAME

1. Giriş
2. Hukuki Niteliği
3. Geçerlilik Şartları
   a) Olağanüstü Durumun Varlığı
   b) İki Tanık Huzurunda Beyan
   c) Beyanın Yazıya Geçirilmesi
4. Hükümden Düşme (Geçerliliğin Sona Ermesi)
5. İptal ve Tenkis
6. Sonuç

Türk Hukukunda Vasiyetnamenin Hukuki Niteliği

Vasiyetname, miras bırakanın ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere yaptığı, tek taraflı ve karşılıksız bir ölüme bağlı tasarruftur. Türk hukuk sisteminde vasiyetname kurumu, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 531 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Bu düzenlemeler, miras bırakanın tasarruf özgürlüğü ile saklı paylı mirasçıların korunması arasında denge kurmayı amaçlamaktadır.

Vasiyetname, hukuki niteliği itibarıyla tek taraflı bir irade beyanıdır ve hüküm ve sonuçlarını miras bırakanın ölümü ile doğurur. Sağlararası işlemlerden farklı olarak, vasiyetnamenin muhatabının kabulüne ihtiyaç yoktur. Ancak geçerliliği sıkı şekil şartlarına bağlanmıştır. Kanunda üç tür vasiyetname öngörülmüştür: resmi vasiyetname (TMK m. 532), el yazılı vasiyetname (TMK m. 538) ve sözlü vasiyetname (TMK m. 539). Şekil şartlarına uyulmaması halinde vasiyetname iptal edilebilir niteliktedir.

Miras bırakan, vasiyetnamesini her zaman geri alabilir veya değiştirebilir (TMK m. 542). Bu durum, vasiyetnamenin tek taraflı ve dönülebilir bir hukuki işlem olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte saklı paylı mirasçıların hakları korunmuştur. Saklı payı ihlal eden tasarruflar, ilgililerin açacağı tenkis davası yoluyla kanuni sınırlara çekilebilmektedir.

Sonuç olarak vasiyetname, bireyin ölüm sonrası malvarlığı düzenlemesine imkân tanıyan temel bir hukuki araçtır. Ancak bu tasarruf özgürlüğü, hem şekil şartları hem de saklı pay kurumuyla sınırlandırılmıştır. Dolayısıyla vasiyetnamenin geçerliliği ve uygulanabilirliği, kanunda öngörülen maddi ve şekli koşullara sıkı sıkıya bağlıdır.

RESMİ VASİYETNAME NEDİR?

Türk Hukukunda Resmî Vasiyetname

1. Kavramsal Çerçeve

Resmî vasiyetname, miras bırakanın son arzularını kamu görevlisi huzurunda ve kanunda öngörülen şekil şartlarına uygun olarak açıkladığı, en güvenli ve en sık başvurulan vasiyetname türüdür. Türk hukukunda resmî vasiyetname, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 532 ilâ 537. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Bu düzenleme, miras bırakanın iradesinin korunmasını ve ispat kolaylığını sağlamayı amaçlamaktadır.

2. Hukuki Niteliği

Resmî vasiyetname, tek taraflı ve ölüme bağlı bir tasarruf olup, hüküm ve sonuçlarını miras bırakanın ölümü ile doğurur. Bu yönüyle sağlararası işlemlerden ayrılır. İşlem, karşı tarafın kabulüne bağlı değildir; ancak geçerliliği sıkı şekil şartlarına bağlanmıştır. Şekle bağlılık, hukuki güvenliği ve miras bırakanın gerçek iradesinin korunmasını temin eder.

3. Şekil Şartları ve Düzenlenme Usulü

TMK m. 532 uyarınca resmî vasiyetname, noter, sulh hâkimi veya kanunla yetkilendirilmiş başka bir görevli tarafından düzenlenir. Vasiyetnamenin düzenlenmesi sırasında iki tanığın hazır bulunması zorunludur.

Usul şu şekilde işler:

• Miras bırakan, arzularını resmî memura bildirir.
• Memur, beyanı yazılı hâle getirir veya yazdırır.
• Metin miras bırakana okunur veya okutulur.
• Miras bırakan metnin son arzularına uygun olduğunu beyan ederek imzalar.
• Tanıklar, miras bırakanın tasarruf ehliyetine sahip olduğunu ve beyanını serbestçe açıkladığını onaylar.

Tanıkların belirli kişilerden olamayacağı da kanunda açıkça düzenlenmiştir (TMK m. 536). Böylece menfaat çatışmalarının önüne geçilmek istenmiştir.

4. Geçerlilik ve İptal Sebepleri

Resmî vasiyetname, şekil şartlarına uyulmaması, tasarruf ehliyetsizliği veya irade sakatlığı gibi hâllerde iptal edilebilir. Bunun yanında saklı paylı mirasçıların haklarını ihlal eden tasarruflar, tenkis davasına konu olabilir.

Miras bırakan, resmî vasiyetnamesini her zaman geri alabilir veya değiştirebilir (TMK m. 542). Bu durum, vasiyetnamenin dönülebilir bir işlem olduğunu göstermektedir.

5. Sonuç

Resmî vasiyetname, Türk miras hukukunda şekli güvenliği en yüksek vasiyet türüdür. Kamu görevlisi ve tanıklar huzurunda düzenlenmesi, ileride çıkabilecek uyuşmazlıkları büyük ölçüde azaltmaktadır. Bu yönüyle resmî vasiyetname, miras bırakanın iradesinin korunması ile hukuki güvenlik ilkesi arasında denge sağlayan temel bir ölüme bağlı tasarruf biçimidir.

Türk Hukukunda El Yazılı Vasiyetname

1. Giriş

El yazılı vasiyetname, miras bırakanın son arzularını herhangi bir resmî makamın katılımı olmaksızın, bizzat kendi el yazısıyla kaleme aldığı ölüme bağlı bir tasarruf türüdür. Türk hukukunda bu vasiyetname türü, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 538. maddesinde düzenlenmiştir. Kanun koyucu, bireyin tasarruf özgürlüğünü kolaylaştırmak amacıyla resmî usule bağlı olmayan bu şekli kabul etmiş; ancak geçerliliği sıkı şekil şartlarına bağlamıştır.

2. Hukuki Niteliği

El yazılı vasiyetname, tek taraflı, karşılıksız ve ölüme bağlı bir hukuki işlemdir. Hüküm ve sonuçlarını miras bırakanın ölümü ile doğurur. Bu yönüyle sağlararası işlemlerden ayrılır. Vasiyetnamenin geçerliliği, herhangi bir kabul beyanına bağlı değildir; ancak miras bırakanın tasarruf ehliyetine sahip olması zorunludur.

El yazılı vasiyetname, şekle sıkı sıkıya bağlı bir işlem olup, şekil şartlarının eksikliği hâlinde iptal edilebilir niteliktedir. Bu şekil şartları, miras bırakanın iradesinin korunması ve sahtelik iddialarının önlenmesi amacı taşır.

3. Geçerlilik Şartları

TMK m. 538 uyarınca el yazılı vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için üç temel şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:

1. a) Tamamının El Yazısı ile Yazılması

Vasiyetnamenin baştan sona miras bırakanın kendi el yazısıyla yazılmış olması gerekir. Bilgisayar çıktısı, daktilo metni veya başkası tarafından yazılmış bir metin geçerli değildir. El yazısının miras bırakana ait olup olmadığı, uyuşmazlık hâlinde grafolojik inceleme ile tespit edilebilir.

1. b) Tarih

Vasiyetnamenin düzenlendiği gün, ay ve yıl açıkça belirtilmelidir. Tarih unsuru, özellikle birden fazla vasiyetnamenin bulunması hâlinde hangisinin son iradeyi yansıttığının belirlenmesi açısından önem taşır.

1. c) İmza

Metnin sonunda miras bırakanın imzası bulunmalıdır. İmza, vasiyetnamenin tamamlandığını ve metnin son arzuları içerdiğini gösteren asli unsurdur.

Bu unsurlardan birinin eksikliği, vasiyetnamenin iptaline yol açabilir.

4. Saklanması ve Açılması

El yazılı vasiyetname, noter veya sulh hâkimine teslim edilerek saklanabilir. Ancak bu zorunlu değildir. Miras bırakanın ölümü üzerine vasiyetname, yetkili sulh hukuk mahkemesinde açılarak ilgililere okunur (TMK m. 596 vd.). Bu aşama, vasiyetnamenin hüküm doğurması bakımından önemlidir.

5. İptal ve Tenkis

El yazılı vasiyetname; tasarruf ehliyetsizliği, irade sakatlığı (hata, hile, korkutma) veya şekil eksikliği gibi sebeplerle iptal davasına konu olabilir. Ayrıca saklı paylı mirasçıların haklarını ihlal eden tasarruflar, tenkis davası yoluyla kanuni sınıra çekilebilir.

Miras bırakan, el yazılı vasiyetnamesini her zaman geri alabilir, yok edebilir veya yeni bir vasiyetname düzenleyerek önceki tasarrufunu ortadan kaldırabilir (TMK m. 542).

6. Sonuç

El yazılı vasiyetname, resmî makam katılımı olmaksızın düzenlenebilmesi sebebiyle pratik ve kolay bir ölüme bağlı tasarruf türüdür. Ancak şekil şartlarının katı biçimde uygulanması, uygulamada sıkça iptal davalarına konu olmasına neden olmaktadır. Bu nedenle el yazılı vasiyetname düzenlenirken kanunda öngörülen unsurlara titizlikle uyulması, miras bırakanın iradesinin korunması ve hukuki güvenliğin sağlanması açısından zorunludur.

Türk Hukukunda Sözlü Vasiyetname

1. Giriş

Sözlü vasiyetname, miras bırakanın olağanüstü durumlar altında son arzularını sözlü olarak açıkladığı ve kanunda öngörülen özel usule göre geçerlilik kazanan istisnai bir ölüme bağlı tasarruf türüdür. Türk hukukunda sözlü vasiyetname, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 539 ilâ 541. maddeleri arasında düzenlenmiştir.

Kanun koyucu, normal şartlarda resmi veya el yazılı vasiyetname yapılmasını esas kabul etmiş; sözlü vasiyetnameyi ise ancak belirli zorunlu hâllerde başvurulabilecek istisnai bir yol olarak öngörmüştür.

2. Hukuki Niteliği

Sözlü vasiyetname, tek taraflı ve ölüme bağlı bir tasarruftur. Hüküm ve sonuçlarını miras bırakanın ölümü ile doğurur. Ancak diğer vasiyet türlerinden farklı olarak, geçerliliği olağanüstü bir durumun varlığına bağlıdır.

Bu vasiyet türü, şekil serbestisine değil, aksine sıkı ve özel bir geçerlilik rejimine tabidir. Kanunun aradığı şartların gerçekleşmemesi hâlinde sözlü vasiyetname geçersiz sayılır.

3. Geçerlilik Şartları
4. a) Olağanüstü Durumun Varlığı

TMK m. 539 uyarınca sözlü vasiyetnameye ancak miras bırakanın resmi veya el yazılı vasiyetname yapma imkânının bulunmadığı olağanüstü hâllerde başvurulabilir. Bu hâller arasında savaş, yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, ağır hastalık gibi durumlar sayılabilir.

Bu şart, sözlü vasiyetnamenin istisnai niteliğinin temelini oluşturur.

1. b) İki Tanık Huzurunda Beyan

Miras bırakan, son arzularını aynı anda iki tanığa açıklamalıdır. Tanıkların ayırt etme gücüne sahip ve tanıklık ehliyetine sahip kişiler olması gerekir. Ayrıca kanunda belirtilen yasaklı kişiler tanık olamaz (TMK m. 536 kıyasen uygulanır).

1. c) Beyanın Yazıya Geçirilmesi

Tanıklar, miras bırakanın beyanını gecikmeksizin yazılı hâle getirerek imzalamalı ve sulh hukuk mahkemesine veya yetkili makama teslim etmelidir. Alternatif olarak tanıklar, mahkemeye başvurarak sözlü beyanı tutanağa geçirebilirler.

Bu aşama, sözlü beyanın hukuki güvence altına alınmasını sağlar.

4. Hükümden Düşme (Geçerliliğin Sona Ermesi)

Sözlü vasiyetname geçici niteliktedir. TMK m. 541 uyarınca, miras bırakan olağanüstü durumun ortadan kalkmasından itibaren bir ay içinde diğer vasiyet türlerinden biriyle tasarrufta bulunma imkânı bulur ve bunu yapmazsa sözlü vasiyetname kendiliğinden hükümden düşer.

Bu düzenleme, sözlü vasiyetnamenin istisnai ve geçici karakterini açıkça ortaya koymaktadır.

5. İptal ve Tenkis

Sözlü vasiyetname; tasarruf ehliyetsizliği, olağanüstü hâlin bulunmaması, tanık şartlarının eksikliği veya usule aykırılık gibi sebeplerle iptal edilebilir. Ayrıca saklı paylı mirasçıların haklarını ihlal eden tasarruflar tenkis davasına konu olabilir.

Dolayısıyla sözlü vasiyetname, hem şekli hem de maddi denetime açıktır.

6. Sonuç

Sözlü vasiyetname, Türk miras hukukunda olağanüstü durumlar için öngörülmüş istisnai bir tasarruf yoludur. Şekli güvencelerle desteklenmiş olmakla birlikte geçici nitelikte olması, bu vasiyet türünü diğerlerinden ayırmaktadır. Kanun koyucunun amacı, miras bırakanın son iradesinin korunmasını sağlamakla birlikte, olağan şartlarda daha güvenli vasiyet türlerinin tercih edilmesini temin etmektir.

Bu nedenle sözlü vasiyetname, uygulamada nadir başvurulan; ancak hukuki açıdan önemli bir koruma mekanizmasıdır.

Tüm bilgileri bir tablo ile karşılaştıracak olursak;

Yukarıda izah edilen hususlar yönünden bilgi ve randevu almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.